การดูแลอาหารสายยางสำหรับผู้ป่วยมะเร็งการดูแลเรื่องอาหารทางสายยางสำหรับผู้ป่วยมะเร็งมีความสำคัญมากครับ เพราะเป้าหมายไม่ใช่แค่การให้อิ่ม แต่คือการ "คงมวลกล้ามเนื้อ" และ "เสริมภูมิคุ้มกัน" เพื่อให้ร่างกายพร้อมสำหรับการรับเคมีบำบัด หรือการฉายรังสีอย่างต่อเนื่อง
นี่คือแนวทางปฏิบัติที่ครอบคลุมสำหรับผู้ดูแลครับ:
1. การเลือกสูตรอาหาร (Nutrition Strategy)
ผู้ป่วยมะเร็งมักเผชิญกับภาวะ Cachexia (ร่างกายสลายกล้ามเนื้อและไขมันอย่างรวดเร็ว) จึงควรเลือกอาหารดังนี้:
เน้นโปรตีนสูง (High Protein): เพื่อซ่อมแซมเซลล์ที่ถูกทำลายจากรังสีหรือเคมีบำบัด และป้องกันกล้ามเนื้อลีบ
เสริม EPA (Omega-3): สารสกัดจากน้ำมันปลาช่วยลดการอักเสบในร่างกาย และช่วยคงน้ำหนักตัวไม่ให้ลดลงเร็วเกินไป
พลังงานเข้มข้น: ในกรณีที่ผู้ป่วยทานได้น้อยหรือมีอาการแน่นท้องง่าย อาจใช้สูตรที่ให้พลังงาน 1.2 - 1.5 kcal/ml เพื่อให้ได้พลังงานครบโดยไม่ต้องใช้ปริมาณอาหารมากเกินไป
สูตรเฉพาะ: หากมีอาการปากเปื่อยหรือลำไส้อักเสบจากการฉายแสง อาจใช้สูตร Peptide-based (ย่อยมาแล้วบางส่วน) เพื่อลดภาระของระบบย่อยอาหาร
2. เทคนิคการให้อาหารเพื่อลดผลข้างเคียง
ผู้ป่วยมะเร็งมักมีอาการคลื่นไส้หรือทางเดินอาหารทำงานช้าลงจากผลของยา:
จัดท่าทาง: ห้ามให้นอนราบขณะให้อาหาร ต้องยกศีรษะสูงอย่างน้อย 45 องศา และคงท่านั้นไว้หลังจบมื้ออาหาร 1 ชั่วโมง เพื่อป้องกันการสำลัก
ปรับความเร็ว: หากผู้ป่วยมีอาการคลื่นไส้ ให้ปรับความเร็วในการปล่อยอาหารให้ช้าลง (ใช้เวลาประมาณ 30-45 นาทีต่อมื้อ)
อุณหภูมิ: อาหารควรเป็นอุณหภูมิห้อง ไม่ควรเย็นจัด เพราะจะกระตุ้นให้ลำไส้บีบตัวและท้องเสียได้ง่าย
3. การดูแลความสะอาดและอุปกรณ์
เนื่องจากผู้ป่วยมะเร็งมักมีภูมิคุ้มกันต่ำ การติดเชื้อในทางเดินอาหารอาจกลายเป็นเรื่องใหญ่:
ล้างสายยาง (Flushing): ต้องล้างสายด้วยน้ำต้มสุกอุ่น 30-50 มล. ทั้งก่อนและหลัง ให้อาหารและยาทุกครั้ง เพื่อไม่ให้มีเศษอาหารค้างจนบูดหรือสายอุดตัน
การเก็บอาหาร: หากเป็นอาหารปั่นเอง ไม่ควรทิ้งไว้ที่อุณหภูมิห้องเกิน 2 ชั่วโมง หากแช่เย็นต้องอุ่นให้ร้อนก่อนแล้วค่อยรอให้อุ่นพอดีจึงจะให้ผู้ป่วย
ดูแลแผล (ถ้าเจาะหน้าท้อง): สังเกตผิวหนังรอบสายเจาะ (PEG) หากมีอาการแดง บวม หรือมีหนอง ต้องรีบปรึกษาพยาบาล
4. การจัดการปัญหาที่พบบ่อยในผู้ป่วยมะเร็ง
อาหาร/อาการ วิธีแก้ไข
ท้องเสีย ตรวจสอบความสะอาด, ลดความเร็วการให้, หรือเปลี่ยนเป็นสูตรที่มีใยอาหาร
ท้องผูก เพิ่มปริมาณน้ำเปล่าระหว่างวัน หรือปรึกษาหมอเพื่อใช้สูตรที่มีใยอาหารสูง
ท้องอืด/อาหารค้าง ลองดูดเช็กกระเพาะก่อนมื้ออาหารถ้าค้างเกิน 100 มล. ให้เลื่อนมื้ออาหารออกไปก่อน
💡 ข้อแนะนำเพิ่มเติม
หากผู้ป่วยยังพอจิบน้ำหรือทานอาหารอ่อนๆ ทางปากได้บ้าง (เช่น โจ๊กละเอียดยิบ) ควรส่งเสริมให้ท่านทำควบคู่ไปกับการให้ทางสายยางครับ เพื่อคงการรับรสชาติและรักษาการทำงานของกล้ามเนื้อการกลืนไว้
